19 | 7 | 1934
Een leven lang theater Theaterencyclopedie Willem Nijholt

Amadeus

11 oktober 1980
Amadeus van Peter Shaffer
Gezelschap: Haagse Comedie
Regie: Guido de Moor
Rol: Antonio Salieri
Met o.a.: Bas ten Batenburg, Hans Hoes, Pieter Lutz, Jules Royaards

Uit de pers:
* 'Met mijn terugkeer bij het repertoiretoneel, met mijn rol in Amadeus bij de Haagse Comedie, wil ik eens zien of ik nu volwassen kan worden. Ik ben er aan toe om na dat gehuppel  in Foxtrot en andere musicals iets heel anders te doen. De rol die ik heb is er een die een acteur van het kaliber van Ko van Dijk zou doen, als hij nog leefde. Ik kan er behoorlijk hard mee op mijn bek vallen. Als dat gebeurt val ik wel met een klomp goud in mijn handen op mijn bek.'
bron: Ruud Gortzak, 'Mozart als vervelend poep-en-pies-ventje', De Volkskrant, 11.10.1980

* 'Ik las die rol die mij onverwachts in de schoot geworpen werd goeden ik kreeg bijna een orgasme, zo prachtig vind ik die rol.'
bron: Ruud Gortzak, 'Mozart als vervelend poep-en-pies-ventje', De Volkskrant, 11.10.1980

* 'Die rol, dat begrijp je, nam ik met beide handen gretig aan. Zo'n kans krijg je maar eenmaal in je leven. Nu kun je bewijzen dat je acteurs-kwaliteiten hebt, dacht ik. Ik was heel kalm. Hoe dichter nu de première nabij komt, hoe minder dat wordt. Op de première zal ik, als gewoonlijk weer een beetje dood gaan.'
bron: Ruud Gortzak, 'Mozart als vervelend poep-en-pies-ventje', De Volkskrant, 11.10.1980

* De invulling van de rol van Salieri is belangrijk, wat dat betreft is Amadeus echt acteurstoneel. Willem Nijholt doet het voortreffelijk. Hij speelt een gekwetste jongeman, een verbitterde grijsaard, maar steeds een sympathiek mens. Daarbij heeft hij een prettig vanzelfsprekend contact met de zaal. 
bron: Alma Post. 'Antonio Salieri biecht wandaden op', onbekend, 11.10.1980

* Willem Nijholt speelde helder en overtuigend de inwendige middelmatigheid van Salieri naar buiten en suggereerde veel van diens voortschrijdende verzieking. De daaraan  gepaarde demoralisering kreeg echter nauwelijks vorm. Mogelijk heeft de regie dat niet gewild; het zou echter wel gepast hebben bij een figuur die al zoveel romantische trekken heeft.
bron: Daniël de Lange, 'Briljante Amadeus laat tijd stil staan', De Volkskrant, 13.10.1980

* Willem Nijholt speelt in de voorstelling de dragende rol van Salieri. Hij haalt het naar mijn gevoel van geen kant. Natuurlijk, ook zijn vertolking is verzorgd en kent momenten van spanning, maar Nijholt mist de allure voor deze rol. Bij hem vertelt Salieri zijn verhaal zonder dat je iets gewaar wordt van het karakter, van de hoogten en de diepten daarvan. Het blijft een vrij monotone vlakte. Het toeval wil dat Nijholt zich in een interview kritisch heeft uitgelaten over de opvattingen van zijn regisseur en het muziekgebruik in dit stuk. Hij was van mening dat hij het laatste woord moest hebben, waarmee hij blijk gaf niet alleen de aanwijzingen van Shaffer niet te hebben gelezen, maar ook de betekenis niet te hebben begrepen. Nijholt heeft zich blijkbaar teveel in het karakter van Salieri ingeleefd, inde geest van de middelmaat. Blijft de vraag waarom hij voor deze zo belangrijke rol werd uitgenodigd.
bron: André Matthijsse, 'Willem Nijholt mist allure van Amadeus', Het Vaderland, 13.10.1980

* Willem Nijholt wist volledig de allure wakker te roepen van de naar seniliteit verzuurde Salieri en transformeerde indrukwekkend naar de koele rekenaar met een glimpje generositeit in de jongere uitgave van de Italiaan.
bron: Piet Ruivenkamp, 'Salieri pest Mozart in fascinerende Amadeus', Haagsche Courant, 13.10.1980

* Voor Willem Nijholt betekent de rol van Salieri een comeback bij het ‘gewone’ toneel. Hij bewijst daarmee alleen maar dat hij niet alleen onze meest begaafde musical-persoonlijkheid is, maar ook een fantastisch acteur. Dat zijn onverwoestbaar jeugdige uiterlijk moeilijk is weg te werken wanneer hij de oude Salieri moet spelen, weet hij met zoveel nuances in zijn stem, gebaar en houding te overtroeven dat het al gauw niet meer storend is. Juist de openlijk gespeelde overgangen van jong naar oud en omgekeerd, zijn van een perfectie waar je alleen maar diep van onder de indruk kunt raken.
bron: Roel van der Leeuw, 'Amadeus: een prachtstuk', Algemeen Dagblad, 13.10.1980

* De Haagse Comedie geeft een amusante voorstelling  met voortreffelijk werk van Willem Nijholt, die na een uitstapje van 10 jaar bij het musicalwezen merkwaardigerwijze als de oude Salieri sterk  aan Lo van Hensbergen doet denken.
bron: Peter van Kooten, 'Amusante Amadeus', De Waarheid, 13.10.1980

* Willem Nijholt stond in de rol van Salieri voor een bijzonder zware taak, niet in het minst door zijn voortdurende aanwezigheid op het toneel. Bovendien omvat de rol een breed scala aan gevoelens: van de tragiek van de ontmoeting met Mozart tot de hem op de grens van krankzinnigheid brengende wraakzucht. Salieri besluit een paar uren voor zijn dood zijn roem te bereiken door de moord te bekennen en vervolgens zelfmoord te plegen. Willem Nijholt brengt Salieri op het groteske af; hij zit als een zwarte vogel in zijn rolstoel gekluisterd en spot met zichzelf en met het publiek. Maar naarmate het stuk vordert ontkomt hij niet aan de stereotypen van een prekerige toon en hysterisch pathetisch spel waardoor zijn Salieri aan dieper reliëf verliest. Hij slaagt er niet helemaal in om van Salieri een werkelijk interessante figuur te maken en zijn spel raakt niet echt. Hij blijft een zonderling die beklemd door zijn eigen middelmaat iets uitzonderlijks vernietigt.
bron: Hana Bobkova, geen titel, Het Financieele Dagblad, oktober 1980

* Sterk bezeten, met alle facetten van hoffelijkheid tot en met boosaardigheid, speelt Willem Nijholt de uitputtende rol; technisch knap met een bij ons zeldzaam geworden dictie en expressie. Een grote comeback naar het grote toneel.
bron: Jan Spierdijk, 'Sterke comeback van Willem Nijholt in Amadeus', De Telegraaf, 13.10.1980

* Willem Nijholt speelde Salieri: zijn eerste belangrijke, grote, serieuze rol. En een ongemeen zware rol, waar hij volledig ingekropen was. Hoewel het ondoenlijk was om niet naar sterke middelen te grijpen, lukt het voortreffelijk. Zijn verandering van afwachtende en teleurgestelde intrigant tot de duivel, volbracht hij heel kunstig en overtuigend n op het laatst zeer ingetogen met weinig middelen.
bron: Anton Koolhaas, Salieri's woede tegen een God die zijn afspraken niet na komt', Vrij Nederland, 25.10.1980

* De tweede helft met de aftakeling van Mozart had naar mijn smaak tot wat groter compactheid besnoeid mogen worden, maar in de eerste helft werd de schildering van de gortdroge Salieri tegenover de exuberante Mozart, meeslepend theater door het moderne, visueel aantrekkelijke spel van Hans Hoes als een Mozart vol subtiele plastische details en door de monumentale, zeer beheerste Salieri van Willem Nijholt die vooral in zijn virtuoze stemvoering imponeerde.
bron: Hans van den Bergh, 'Amadeus meeslepend theater', Het Parool, 13.10.1980

* Dat karikaturale ontbreekt terecht in de Salieri van Willem Nijholt, die in de grote monoloog, waaruit het stuk bestaat, meer een karakter kan ontplooien, zij het in de sober-ingetogen stijl, die de hofcomponist zich zal hebben aangemeten, met daarachter zo nu en dan het oplaaiende, maar naar buiten ingetoomde vuur van zowel bewondering als haat.
bron: André Rutten, 'Theatrale biecht van een naijverige componist', Trouw, 13.10.1980

* De rol van Salieri wordt daarbij episch overbelast en lijkt moeilijk van achter het verhalende deel ook nog eens de overheersende emoties te halen. In de opvoering van de Haagse Comedie heeft dat hoofdrolspeler Willem Nijholt zeker dwarsgezeten. Wat hij doet heeft allure, al lijkt hij nog niet helemaal losgekomen binnen het keurslijf dat regie en licht hem opleggen. Opvallend is dat hij absoluut niet de glamour-rol speelt die het grote publiek van hem verwacht, maar knap een inktzwarte, gortdroog-grimmige Salieri gestalte geeft. Met een fraai getypeerd, op toneel zichtbaar gemaakt ‘overstapje’ van 73-jarige neer een dertig jaar terug.
bron: Bert Jansma, 'Peter Shaffers moord op Amadeus: visuele allure bij Haagse Comedie',  Het Binnenhof, oktober 1980
 
Willem Nijholt
Willem Nijholt
 
Alleen in Willem Nijholt
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020
2030
2040