Vrijheid en vertrouwen.

Nicolaas Wijnberg, omstreeks 1960. Foto Lemaire en Wennink/MAI. CollectieTheater Instituut NederlandTon Lutz heeft 23 jaar met scenograaf Nicolaas Wijnberg samengewerkt. Lutz nam hem mee naar ieder gezelschap waar hij werkte en artistiek leider was. Hun eerste samenwerking vond plaats in 1954, toen Lutz Elektra regisseerde voor de Nederlandse Comedie. Over hun werkwijze zegt Wijnberg:

‘Het is nooit zo geweest dat Ton Lutz mij eigenlijk helder kon vertellen: “Ik wil dit zó spelen, in deze constellatie, in deze ruimte.” Tot de laatste voorstelling die ik met hem heb gemaakt was dat de grote moeilijkheid – of niet een moeilijkheid: het was een gegeven. Het was wel eens lastig, maar het gaf mij wel veel vrijheid.’

Het is altijd zo geweest dat Wijnberg op basis van een stuk en gesprekken met zijn regisseur een ontwerp maakt – eigenlijk een aanbod doet aan de regisseur: ‘Ik doe een suggestie, ik maak iets, een ruimte – ik heb het later een soort poëtische machine genoemd – om dat ene stuk in te kunnen afspelen. Dat moet ingevuld worden, iemand moet gezellig in die speelruimte gaan spelen met z’n stuk.’ Het was, kortom, de taak van de regisseur om de speelruimte die Wijnberg aanbood optimaal te gebruiken en uit te buiten. Dat vraagt een grote mate van voorstellingsvermogen, een talent dat niet iedere regisseur gegeven is. ‘Ik heb wel eens met mensen te maken gehad die dat niet zo gemakkelijk zagen – dan moest ik ze erop wijzen...’ herinnert Wijnberg zich, om daar meteen aan toe te voegen: ‘Maar Ton Lutz kon dat heel erg goed! Die zag met veel fantasie: dan kan ik dat doen en dat doen.’


Ton Lutz en Nicolaas Wijnberg, 2000. Fotograaf onbekend. Collectie Ton Lutz.
Geciteerd uit: Interview De Geschiedenis verteld/t: Ton Lutz. Theater Instituut Nederland, 1999.